FILO: SELEKTIBITATEA : DESCARTES

1.ERRENAZIMENDUAREN EZAUGARRIAK.

DEFINIZIOA: Errenazimendua antzinako greziar-erromatar balioetara itzultzea porposatu zuen kultura mugimendua da. Italian sortu XIV. Eta Europa osora hedatu zen XV-XVI.

SORRERA: Italian, merkataritza garatzeak burgesia kultua eta dinamikoa sortu zuen. Gainera, Konstantinopla otomandarren mende erortzean, Ekialdeko jakintsuek , Italiara ihes egin zuten. Hórrela, zientzian eta teknikan interesa handitu eta unibertsitate eta akademien bidez jakintza zabaldu zen.

EZAUGARRI OROKORRAK:

1.       KLASIZISMOA: Greziar-erromatarren kultura berreskuratu

2.       ANTROPOZENTRISMOA:  gizakia unibertsoaren ardatza.

3.       HELIOZENTRISMOA eta HUMANISMOA

4.       UNIBERTSOAREN, PENTSAMENDUAREN ETA ARTEAREN IKUSPEGI UNITARIOA

Eta MUNDUA ARRAZIONAGARRIA à ARRAZOIAREN AUTONOMIA FEDEAREN AURREAN.

5.       MEZENASEK- ARTEA ETA KULTURA BULTZATU à ARTISTA ANONIMOA DESAGERTU, IZENDUNA.

6.       IZAERA SEKULARRA, KRISTAU-ERLIJIOA BARNERATUTA

7.       INPRENTA à HERRI HIZKUNTZAK INDARTU. Liburuak

GIZARTE ERALDAKETAK:

·         X-XV mendeetan aldaketak eman ziren ekonomian, artean eta politikan. KLASIZISMOAk antzinate klasikoaren ikuskerak berreskuratu zituen eta berrikuntzek, ikerkuntzak , mundo berri bat sortu zuten.

·         KAPITALISMOA sortu zen eta burgesia indartu zen, MONARKIA AUTORITARIOAK bezala. Descartesen filosofian eragina izan zuen absolutismoak, berak filosofía absolutua nahi baitzuen Bestalde, ERLIJIO-BATASUNA APURTU zen: Protestantismoa, anglikanismoa eta kalbinismoa sortu. à Luteroren erreforamaren aurrean, Eliza katolikoaren kontrarreforma eman zen (Trentoko kontzilioa)

·         AMERIKAKO AURKIKUNTZA Espainia indartu eta elikagai berriak ekartzean, biztanleria hasi zen.

ANTROPOZENTRISMOA: erlijioaren eragina apaltzeak, eta gertaera historikoek eta aurkikuntza zientifikoek baldintzatu zuten haren sorrera. Horrela, TEOZENTRISMOA ordezkatu zen , gizakia munduaren ardatza da, bere buruaren jabe da, bakarrik natura-legeen menpe dago. INDIBIDUALISMOA goraipatzen da eta ARRAZOIAN erabateko konfiantza daukate.  Gizakiaren sentimenduak eta sena goraipatzen dira ,  CARPE DIEM aldarrikatzen da.

ZIENTZIA IRAULTZA.

·         Filosofia Modernoa zientzia-garapenari lotuta dago. Unibertsoari buruzko jakin-min zientifikoa indartzen da eta jakintza filosofiko/zientifikoaren eredua MATEMATIKAK dira.

·         Aurkikuntzak, autoritate irizpideari uko egiten dioen arrazoiaren emaitzak dira (ez biblia, ez antizako pentsalariak) Horrela, KEPLER, GALILEO, G.BRUNO, KOPERNIKO..ren eskuetatik HELIOZENTRISMORA pasatu zen.

·         Beste asmakuntza batzuk: inprenta, kanoiak, kartografia, iparrorratza…

·         DESCARTESEK, GEOMETRIA ANALITIKOA sortu zuen fisika aztertzeko eta filosofía absolutu berria sortu nahi zuen, matematiketan eta arrazoian oinarrituta.

2.ARRAZIONALISMOAREN EZAUGARRIAK

·         Konstantinopla otomandarren mende erori zenean, Ekialdeko zientzalari, ikerlari eta filosofo asko Italiara erbesteratu ziren eta Humanismoa sortu zuten.

·         XVI. Mendeetan, Humanismoaren sorrerarekin , mundo-ikuskera berri bat sortu zen: gizakia eta haren pentsamendua unibertsoaren erdigunea dira.

·         Descartes, Aro Modernoaren hasieran bizi izan zen eta humanismoarekin batera, esptizismoaz, arrazionalismoaz eta enpirismoaz mintzatu behar gara.

ESZEPTIZISMOA

XVI-XVII.mendeetan indarrean egon zen filosofía-korronte honen arabera, egiaezin daiteke ezagutu. Descartesek ukaezinezko egia bat aurkitu nahi du eta zalantza metodikoa da hori lortzeko bidea.

ARRAZIONALISMOA

·         XVII.mendean, elkarren aurkako bi sistema filosofiko nagusitu ziren: ARRAZIONALISMOA eta ENPIRISMOA.

Ø  Arrazionalismoaren arabera, ezagutzaren iturria ARRAZOIA da. Eta jatorrizko ideiak haren baitan daude.

Ø  Enpirismoaren arabera, ezagutzaren iturria ESPERIENTZIA da.

·         Kontrakoak izan arren bat datoz honetan:

-Subjektua jarduera ororen erdigunea eta helburua da, eta hark erabakitzen du gertaera edo baieztapen ororen egiazkotasuna/ faltsutasuna

-Ezagutzaren analisitik abiatzen dira ziurtasuna lortzeko.

Descartesek arrazionalismo modernoa sortu zuen. Haren ustez, arrazoiak ez du bere gainetik beste irizpiderik onartzen ez tradiziorik, ez federik ez autoritaterik.

·         Errealitateari buruzko ezagutza egiazkoak eta baliodunak arrazoitik eta adimenetik sortzen dira, jatorrizkoak direlako. Adimenak, arrazoizko gogoeta hutsaren bidez, egai bere baitan hautematen du.

1.       KONFIANTZA ARRAZOIAN.Ezautza-iturri garrantzitsuena ARRAZOIA da, baliozko ezagutzak sor ditzakeen bakarra.Arrazoian, esperientziatik sortu ez diren jatorrizko ideiak daude.

2.       EZAGUTZA SENTIKORRAREN GUTXIESPENA Zentzumenek huts egitera bultzatzen gaituzte, eta ezagutza sentikorra ezin da unibertsala izan, ezinezkoa delako multzo bereko kasu guztiak esperimentatzea. (indukzio osoa)

3.       ZIENTZIA UNIBERTSAL ETA BEHARREZKOAREN NAHIEZKOTASUNA. Zientzaren judizioek baliagarriak izan behar dute kasu guztietan (unibertsala) eta nahitaezkoa da hori. Matematika, a priori eratuta dagoenez, ezaugarri horiek dituzten judizioek eratzen dute.  Horrelako ezaugarririk ez duen zientzia ezin daiteke baliozkoa izan.

4.       MUNDUAREN ARRAZIONALTASUNA. Unibertsoko gertaera orok justifikazio bat du, kausa bat, ezer ez delako ausaz gertatzen. Kausa hori ezaugarria da arrazoiarentzt , eta haren kabuz ezagut dezake.

4.ZALANTZA METODIKOA ETA LEHEN ZIURTASUNA: COGITO

1)NABARIA EZ DENA ZALANTZAN JARRI BEHAR DUGU, ARGITASUNEZ ETA BEREIZKOTASUNEZ AURKEZTEN ZAIGUN IDEIA lortu arte. Honek zalantza metodikora eramaten du Descartes.  Dena zalantzan jartzen da, ea zalantzagarria ez den egiazko zerbait geratzen den.

2)ZALANTZA METODIKOA EZ DA ZALANTZA ESZEPTIKOA. Zalantza metodikoa metodoak eskatutakoa da.Zalantza egia ziurra aurkitzeko bidea da. Descartes ez da eszeptikoa , egia lortzeko posibilitatea baieztatzen baitu. Zalantza eszeptikoak, egia ziurra lortzeko posibilitatea ukatzen du, eta zalantza behin betirakoa da.

3)ZALANTZA METODIKOAREN GARAPENA

·         1) Zentzumenen gaitasuna zalantzan jartzen da. Sentsuek engainatzen gaituzte , ez dira fidagarriak.

·         2)kanpoko errealitatearen existentzia zalantzan jartzen da. Ez dago seinale ziurrik loaldiak eta iratzarraldiak bereizteko.

·         3)arrazonamendu matematikoak eta ezagupen guztiak zalantzan jartzen dira. Jenio gaiztoaren hipotesia: ezaguten duguna, jenio ahaltsu eta gaizto baten ondorioa. à ZALANTZAGARRIA DA EZAGUTZEN DUGUN GUZTIA.

Pentsatzen ditugun gauzarik soilenak eta dudaezinak OBJETU MATEMATIKOAK dira. Hala  ere, egi horiek ez direla dudezinak pentsatu behar dugu. Gainera ez da pentsaezina, ahaltsua bezain gaiztoa den demonio batek engaina nazan: nire gogamenean pentsamendu guztiz argaiak eta soilak jartzen ditu horrek, dudaezinak , nabarriak baina faltsuak.

4)LEHENENGO EGIA

·         Zalantzatik dudaezina den zerbait agertzen zaigu: zalantzan ari garela.

Þ     Zalantzan jartzea pentsamenduaren jarduera izanez, pentsatzen ari naiz eta pentsatzen ari naizen NI PENTSATZAILEA existitzen da. Hona hemen lehenengo egia: “Pentsatzen ari naiz beraz, existitzen naiz” (Cogito ergo sum)

Þ     INTUIZIOZ ezagutu da 1. Egi nabari hau ez da silogismo edo dedukzioaren bitartekoa.

5y 6) PENTSAMENDUA  : IZPIRITUAREN JARDUERA KONTZIENTA ORO DA.

·         Pentsamendua (aktibitate bezala) eta pentsamenduaren  bidez pentsatutakoa (edukinak, pentsamenduaren obj.) desberdintzen ditu.

v  PENTSAMENDUA aktu psikikoa den aldetik zalantzaezina da, nahiz eta pentsamenduaren bidez pentsatutakoaren existentzia zalantzagarria izan.

v  Pentsamendua hor dagoela badakit. Hain ziur nago, dudan jarriko banu ere, pentsatzen egongo nintzatekeen.  Pentsamendu hori, ni neu naiz NI PENTSATZAILEA.

Þ     Ni pentsatzailearen existentzia baieztatzean, lehenengo errealitatea dugu ONTOLOGIA mailan: RES COGITANS, pentsatzen duen substantzia.

Þ     Ez du NIA fisiko baten existentzia baieztatzen, ni pentsatzailea baizik, Gainera gorputza lege mekanikoek determinatzen dute eta izpiritua librea da.

9)LEHENENGO EGIA HONEN EZAUGARRIAK:

·         Nabaria denez, zalantzaezina

·         Jakintzaren lehen printzipioa da, honen gainean eraiki daitek ezagutza guztia

·         Beste egien baliozkotasuna neurtzeko irizpide bezala, egi honen ezaugarriak erabiliko dira: proposizio nabariak bakarrik har ditzakegu egiatzat.

10)Dudaezinezko lehen printzipio nabaria aurkitu ondoren, JAINKOAREN EXISTENTZIA FROGATUKO DU, 3 argumentuen bidez (gnoseologiko, ontologiko, kausala)

5.ONTOLOGIA: HIRU SUBSTANTZIAK

Errealitatea 3 substantziek osatzen dute: Ni pentsatzailea (Res Cogitans) , Jainkoa (Res Infinita), eta Gorputzak/materia ( Res extensa)

·         Descartesentzat SUBSTANTZIA existitzeko bere izatea besterik behar ez duen gauza existentea da. (Jainkoari aplikatzeko bakarrik) Haren ustez, ezin dugu substantziak hauteman, SUBSTANTZIEN ATRIBUTOAK baizik.

v  Substantzia bakoitzak FUNTSEZKO ATRIBUTO bat du. Atributoa , argi eta bereziki hautematen dugun ezinbesteko atributoa (koalitatea) da.

RES INFINITA: JAINKOA à Jainkoaren atributua, PERFEKZIOA edo INFINITUA izatea.

RES COGITANS : ARIMA à SUBSTANTZIA IZPIRITUALAREN  atributu nagusia , PENTSAMENDUA da.  Ni pentsatzailearen existentzia, gorputzak eta kanpoko errealitateak baino lehenago eta ziurrago ezagutzen da.

Þ     Pentsamenduaren MODUAK kontzientziaren edukin zehatzak dira: IDEIA DESBERDINAK, JARDUEAR KONTZIENTEAK(maitatzea, epaitzea, sentitzea) Arima bakarra, bakuna eta zatiezina da eta ADIMENA da haren berezko ahalmena, besteak (sentsuak, irudimena, oroimena) bigarren mailakoak , gorputzari lotuta daudelako.

RES EXTENSA: GORPUTZA/MATERIA à GORPUTZ SUBSTANTZIAREN Atributo nagusia HEDADURA da (luzera, zabalera, sakonera..) Ezin dugu pentsatu hedadurarik gabeko figurarik edo ekintzarik bai alderantiz ordea.

·         Atributo bakoitzak MODUAK ditu. Moduak substantziaren adierazpenak dira, baina ez dira esentzialak (atributoak bezala) ; aldatu egiten dira substantzia aldatu gabe.

Ø  PENTSAMENDUAREN ETA HEDADURAREN ALDAKUNTZA “MODUAK” dira.

Ø  Baina JAINKOAGAN aldakuntzarik ez denez ematen, haren atributoak EZ DU MODURIK.

6.JAINKOAREN ETA MUNDUAREN EXISTENTZIA.

RES INFINITA: JAINKOA à Bere atributoa PERFEKZIOA eta INFINITASUNA da eta Jainkoa aldakuntzarik ez duenez, ez du modurik

·         Jainkoaren existentzia frogatzeko, ni pentsatzailearengan dauden pentsamenduak analizatuz, kontzientzian izaki infinituaren edo perfekzioaren sortzetiko idea aurkitzen du , arrazonamendu honen bidez:

Þ     Zalantza egiteak, askea naizela adieratzen du baina baita inperfektua ere. Perfekzio handiagoa dago, zeozer ezagutzean honetaz zalantza egitean , hortaz, perfekzioaren ideia aurkitzen da KONTZIENTZIAN.

Jainkoaren existentzia frogatzeko 3 ARGUMENTU erabiltzen ditu.

1.       ARGUMENTU GNOSEOLOGIKOA: Kausalitatezko printzipioan oinarritzen da.

v  Gauza edo ondorio guztiek izateko kausa bat eskatzen dute. Kausak efektua baino perfektuagoa izan behar du.

v  Horrela, norberak ezin dezake sortu , ezta kanpotik eskuratu ere, ni eta mundo honetako gauzak ez baikara perfektuak.

v  Beraz, IDEIA SORTZETIKOA da. Izaki perfektu batek (Jainkoa) nigan jarri du. à Jainkoa existitzen da.

2.       ARGUMENTU ONTOLOGIKOA: Izaki infinituaren ideia berak haren existentzia eskatzen du.  Perfektua dena, perfektua izateko existitu behar delako. à Jainkoa existitu

3.       ARGUMENTU KAUSALA: Kausalitatezko printzipioan oinarritu ; Gausa guztiek existitzeko , kausa bat izan behar dute.

v  Ni pentsatzailearen kausa , kausatua izan ez den AZKEN KAUSA izan behar da. à AZKEN KAUSA = Jainkoa da, beraz, existitzen da.

Jainkoren existentziaz baliatuko da, gorputzak edo kanpoko munduaren existentzia forgatzeko.

7.PASIOAK ETA ASKATASUNA (Arimaren grinak)

PASIOAK (grinak)

·          Pertzepzioek ariman sortutako sentimendu edo zirrarak dira eta ariman gertatu arren, gorputzarekin lotuta daude.  Nahigabekoak eta ustekabekoak dira.

·         ARIMAN ERAGIN KALTEGARRIK ZEIN ONURAGARRIA IZAN DEZAKETE. Berez, ez dira onak ez txarrak, hauek kontrolatzeko gauza bagara.

·         GRINA GARRANTZITSUENAK TRISTURA ETA ALAITASUNA DIRA.

Þ     TRISTURAREKIN, arima gorputzarentzat kaltegarri diren gauzez ohartu egiten da, eta GORROTOA sentituz kaltegarria denarengandik ihes egiten dugu.

Þ     ALAITASUNAK,  gorputzarentzat onuragarri diren gauzez ohartarazi egiten dio, eta ondorioz, hauek MAITE ditu, horiek eskuratzeko eta kontserbatzeko joera erakutsiz.

·         ARIMAK GRINAK MENDERATU BEHAR DITU, arimaren indarra horretan datza. Arima ahula bestela.

Descartesen etika EUDEMONISTA, INTELEKTUALISTA, ESTOIKOA eta KRISTAUA da. Zer egin behar du arimak zoriontsu izateko?

1.       Munduaz eta gure buruaz EZAGUTZA ZIURRA lortu, eta hórrela ONGIA EZAGUTU.

2.       GRINAK MENDERATU behar ditugu. Horretarako, arimak espererientzia eta arrazoia hartu behar ditu gidari bere ekintzetan (patua onartu)

v  ARRAZOIA ERABILTZEKO, eta grinak menderatzeko  “arrazoiaren aginduak” bete behar dira. Horrela gaizkia eta ongia bereiziko ditugu.

Þ     Agindu hauek unibertsalak dira, gizakien arrazoimenan daude eta denek aurki ditzakegu.

Þ     Pasioen kausak zein diren ezagutu behar dugu.

v  ESPERIENTZIAREN BALIOA. Esperientziak irakatsiko digu gure eskuetan aldatzea dagoena eta ez. (PAtua onartu)

1.       BERTUTETSUA izatea.  Gure pasioak menderatzea da.

2.       PATUA ONARTU.

ASKATASUNA.

·         Ikuspegi DUALISTA defendatzen du:  Gizakia 2 substantzia autonomoez osatuta dago

v  Substantzia hedatua (gorputza) à Res extensa, hilkorra, lege fisiko mekanizistek determinatua

v  subs. Pentsakorra (arima)à Res cogitans, hilezkorra, askea,( jainkoaren antzeko)

·         Horrela Descartesi ASKATASUNAREN PROBLEMA sortuko zaio:

v  Nola izan daiteke gizakia askea, gorputza askea ez bada? à  Erantzun morala jokoan : gizakia askea dela ez bada frogatzen, orduan ezin da gizakia bere ekintzen erantzule morala dela esan.

v  ZALANTZA EGITEAK askatasuna egiaztatzen du , beraz, pentsamendua askea da ondorioz, gu gara gure ekintzen erantzule eta jabe. Hala ere, askatasunaren problema irekita geratzen zen

ANTROPOLOGIA: Giza izakia (goikoa + hau)

·         Beraz nola azaltzen da 2 subst. Elkarreragina?  Arima gorpuz mugimenduaren iturburua da eta gorputzak grinak sortzen ditu ariman. Guruin pinealaren bidez, elkartzen dira.

8.IDEIA MOTAK: JATORRIZKOAK , ERATORRIAK ETA IRUDIMENEZKOAK.

1.       JATORRIZKO IDEIAK: Gizakia jatorrizko ideiekin jaiotzen da. Zentzumenen bidez , zerbait ikusi , entzun, … aurretik , gure adimenean hainbat ideia ditugu: arimaren ideia (subst. Pentsatzailea), Jainkoren ideia (subst infinitua) eta Materiaren ideia (sus hedatu

2.       IDEIA ERATORRIAK: zentzumenen bidez objektu fisikoei buruzko datu sentigarriak eskuratzen dituenean, kontzeptuak/eratorriak eratzen ditu, Adib, mendia, zuhaitza..

3.       IRUDIMENEZKOAK: Gizakiak sortutako ideiak dira. Adib Zentauroa (zaldia eta gizona). Adimenak ideia berri bat asmatzen du sentipen bidez aurretik jasotako bi ideia edo  gehiago nahasiz.

11. ENPIRISMOAREN EZAUGARRI NAGUSIAK

HELBURUA: Ezagutza garbitu; zentzurik gabeko ideiak baztertuz (faltsuak) à Kausalitatean oinarrituriko ideiak, iturri sentigarrietan oinarririk ez dutenak (aingerua…)

1.       EZAGUTZAREN OINARRIA ESPERIENTZIA DA. Kanpokoa (datu sentikorretatik, ideia fenomenikoak) edo barnekoa (kanp.esperientziaren gogoeta) à Ezagutza sentikorra erabili behar da.

2.       INNATISMOAREN KONTRA. Arrazoimenean ez dago jatorrizko ideiarik. Gure adimena jaiotzean, TABULA RASA da. (ez dago ezer idatzirik, paper zuria)

3.       ENP.eta Arraz. BAT DATOZ EZAGUTZAREN ERREPRESENTAZIO-TEORIAN. Subjektua ez du mundua zuzenean ezagutzen , ideien bitartez baizik. Ez ditugu egiazko munduan existzen diren gauzak ezagutzen, hauteman ditugun gauzei buruzko ideiak baizik. Guk eratzen ditugu, datu sentikorretatik.

LOCKE: 3 ideia mota aurkitu zituen

·         BAKUNAK: Kanpo-munduak eta gure nia sortutako inpresioak/sentsazioak. Satiezinak direnak. Adib ( Sagarra (konplx) osatzen duten sentsazio bakunak: kolorea, freskoa dela..)

·         KOMPLEXUAK: Ideia bakunez osaturikoak; Zatigarriak. Gogoetazkoak dira (Sagarraren ideia, sentsazioak biltzen ditu)

·         ABSTRAKTUAK: Gogoetazkoak . ez dute korrelatibo objetiborik eta abstrakzio prozesuaren emaitza dira. Ezer errealik adierazten ez duten izen hutsak dira. (maitasuna, justizia)

HUME.

·         Gogamenaren edukiak PERTZEPZIOAK dira.  2 mota daude : inpresioak (biziak, datu sentigarrietatik , mina…) eta ideak (inpresioen kopiak) à Ideiak inpresio batetik sortuak dira , hala ez bada ez du esanahirik (maitasuna)

·         Pertzepzioak 2 mota:

v  BAKUNAK: banaezinak (existitzen dira)

v  KONPLEXUAK (faltsuak)  zatigarriak eta ideia bakunak elkarlotuz sortutakoak IDEIEN ASOZIAZIOAREN LEGEEN arabera: antzekotasuna, espazio-denbora albokotasuna eta kausaliatea.

Þ     Horrela, adimenak inferentzia induktiboak garatzen ditu lege hauen arabera eta handik ideia konplexuak sortzen ditu. BERAZ, hórrela sortutako ideiak asmakuntsak dira, OHITURAK eta gure egoera psikologikoak egindakoak.

·         2 EZAGUTZA MOTA:

o   IDEIEN LOTUREN EZAGUTZA. Ezagutza ziurr bakarra matematika eta logika dira. Ez dute errealitateko edukiak adierazten , beraz, ez dira esperientziarekin egiaztatu behar. Asmatuta daude, eta ez dira egiazko inpresioetan oinarritzen , ez dute errealitatea azaltzeko asmorik.

o   GERTAKARIEN EZAGUTZA. Natura zientziarena. Errealitateari buruzko informazioa ematen dutenez, esperientzian egiaztatu behar dira. Ez dira ziurrak, soilik gertakorrak.

BERKELEY

·         ERREPRESENTAZIO-TEORIAREN KONTRAKOA

v  Soilik existitzen dira gauzen ideiak, ideien kanpo ez da existitzen gauza sentigarririk .

v  Beraz, gauzak soilik existitzen dira ideia gisa hautematen ditugun neurrian.  à hortaz, substantzia bakarrak izpiritualak dira, ez materialak. Gainera, JAINKOA da ideien kausa , ez gure gogamena.

Þ     Errealitate fisikoa ez da existizen eta errealitateari buruz dauzkagun ideiak (existitzen direnak) Jaikoak emandakoak dira.

ONDORIOAK : METAFISIKA ARRAZIONALISTAREN KONTRA

·         Haien ustez, metafisikaren ideiak (KAUSALITATEARENA ETA SUBSTANTZIARENA) esanahairik gabekoak dira, ez direlako FENOMENOAK , beren oinarriak inpresioak ez direlako.

v  KAUSALITATEAREN IDEIA ohiturak eta ideien asozioaren legeak sortu. Beraz, printzipio honetan oinarritutako Natura zientzia ez dira fidagarriak, bere legeak probableak dira (erlatibismo eta eszeptisismo zientif) . Zientzia ziur bakarrak , ZIENTZIA FORMALAK

v  SUBSTANTZIEN IDEIAK: Mundua, nia eta Jainkoa, irudimenaren emaitzak dira, ezaugarri multzo bati emandako izenak. 

Þ     NIA: gure inpresioek eta ideiek adierazitako ustezko zerbait

Þ     MUNDUA: munduko obktetuen inpresio deslotuei koherentzia emateko sortutako izena

Þ     JAINKOA: inpresioen erabilera gainenpirikoa.

·         METODOAREN KRITIKA: Metodo deduktiboa (demostrazioa) ezinezkoa da , ideia innatoak ez direlako existitzen eta bere axiomak dira. INDUKTIBOA (natur zientz) ezinezkoa da indukzio osoa, (kasu guztien azterketa). Oinarri psikologikoa du, ohitura.

·         ETIKA ARRAZIONALISTAREN KRITIKA: Moralaren oinarria ez da arrazoimena. Bera oinarria “simpatía” sentimendua da: ekintza atseginak onartzea eta desatseginak gaitzestera garamatzana.

12.ARRAZIONALISMOA ETA ENPIRISMOA . ALDERAKETA.

KOMUNEAN DUTENA.

1.       Biek EZAGUTZAREN IKUSMOLDE ERREPRESENTAZIONISTA defendatzen dute. Errealitatea ez da zuzenean ezagutzen, hautematen ditugun gauzen ideietatik ezagutzen dugu.

Þ     Beren sistema filosofikoak KONTZIENTZIATIK eratuta daude eta bientzak IDEIAK dira ezagutzaren-muina.

2.       Ezagutzeko 3 modu daude: INTUIZIOA (perfektuenak, beheralakoa) DEMOSTRAZIOA (dedukzioa eta beste ideiak, gauzak frogatzeko) eta SENTIPENA (zentzumenen bidezkoa). INTUIZIOA bide egokiena.

Þ     Enpiristen INTUIZIOA ENPIRIKOA da, Arrazionalistena INTUIZIO HUTSA. Abiapuntuak, SENTIPENAK ADIMENEAN UTZITAKO IRUDIAK dira.

3.       3 motatako ideiak:  IDEIA BAKUNAK, IDEIA KONPLEXUAK eta IDEIA ABSTRAKTUAK.

Þ     Ideia abstraktuak azaltzean JARRERA NOMINALISTA hartuko dute, ideia hauek, ez dutelako korrelatibo objetiborik.

EZBERDINTASUNAK

1.       Arrazionalisten kontra , enpiristentzat ESPERIENTZIA DA EZAGUTZA ITURRI BAKARRA eta ez dago IDEIA INNATORIK, GURE IDEIA GUZTIAK SENTIPENEN  EMAITZAK DIRA. IDEIA GUZTIAK INPRESIOETATIK DATOZ. (Humek)

2.       Arrazionalisten kontra, 2 ezagutza mota onartuko dituzte:

v  IDEIEN LOTUREN EZAGUTZA: ziurra den bakarra, baina ez digu munduaz inolako informaxiorik eskeintzen.

v  GERTAKARIEN EZAGUTZA: errealitateaz informazioa eskeintzen digun arren , ez du ziurtasunik ematen, gertakotasuna baizik.

 à Ideien lotura eta gertakarien ezagutza ez dena , zentzugabea da. Beraz, METAFISIKA ARRAZIONALISTA BAZTERTU behar da , bere proposizioak zentzugabeak direlako. ARRAZIONALISTEN METODOA, KAUSALITATEAREN ETA SUBSTANTZIAREN IDEIAK ez dira ONARGARRIAK. (oinarri psikologikoa:ohitura)

Empiristek EZAGUTZA ERLATIBO/ESZEPTIKOA/FENOMENIKOA defendatuko dute, EZAGUTZA UNIBERTSALAREN aurrean.

SAN AGUSTIN: BERE PENTSAMENDUA

2.SAN AGUSTINEN PENTSAMENDUA.

2.1.ONTOLOGIA

·        
Agustinek 2 eratako izakiak bereizten ditu: IZAKI ABSOLUTUA (Jainkoa) eta HARK SORTUTAKO IZAKI KONTINGENTEAK.

 •GIZAKIAREN EZAUGARRIAK

•Kontingentea da

•Hilkorra

•Aldakorra

•Akastuna

•JAINKOAREN EZAUGARRIAK

•Izaki absolutua

•Betierekoa

•Perfektua

•Justua

•Guztiz ona

•EGIAZKO izakia

 JAINKOAREN EXISTENTZIAREN FROGAPENA ez da frogatu behar fededunak baldin bagara ,hots, jainkoa arima fededunean frogatuta agertzen da. Beraz, ez da frogatzen arrazoiarekin , baizik eta arimarekin eta honen bitartez, lortzen da Jainkoarekin bat egitea.

·         S.Agustinek Jainkoaren existentzia frogatzeko 3 ARGUDIO eman zituen:

1.       ARGUDIO GNOSEOLOGIKOA: Egia existitzen denez eta Jainkoa egiaren funtsa izanik, JAINKOA existitzen da.

2.       ARGUDIO KOSMOLOGIKOA: Beheko errealitateak ez dio ematen gizakiari zoriontsu izateko aukerarik. Zoriontasuna beraz errealitatetik kanpo (mundo hautemangarritik) dagoena da. JAINKOA= ZORIONTASUNA

3.       IDEIA EREDUGARRIAREN ARGUDIOA:  Gizakiak ideia eredugarriak, mugagabeak eta beharrezkoak hautematen ditu baina honek ezin ditu sortu halako ideak , perfekzioa ezin delako sortu inperfekzioan. Beraz, “norbaitek” edo “zerbaitek” sortu ditu gizakian. JAINKOA.

           TOMAS AKINOKOAREN 5 IBILBIDEAK

1.       IBILBIDEA: MUGIMENDUARENA: Munduan dagoen mugimendua du abiapuntu. Mugimenduan dagoen guztia beste zerbaitek mugitua izan behar du. EZER EZIN DA MUGITU BERE KABUZ.

Þ     Beraz, LEHEN MOTOR BAT DAGO => JAINKOA , inork mugitu ezin duena eta mugimenduaren iturria dena.

2.       IBILBIDEA: KAUSA ARAZLEA: Kausa oro beste batek kausatua da . Beraz, AZKEN ETA LEHEN KAUSA BAT DAGO à JAINKOA

3.       IBILBIDEA: KONTINGENTZIAGATIK: Izaki oro hasiera eta amaiera du. Ezer ez da BEHARREZKOA (nahitaezkoa) existitzen dena izateko potentzian zegoen eta une batean , izaki izatera igaro zen. 

Þ     IZAKI BEHARREZKOA (nahitaezko) bat EZINBESTEKOA DA, izaki kontingenteak potentziatik izatera igarotzeko à JAINKOA hots, Beharrezko izaki bat egon behar da kontingentzia sortu zuena.

4.       IBILBIDEA: PERFEKZIOEN MAILETATIK: Izakien perfektasun handiagoaren edo txikiagoren atzean IZAKI GUZTIZ PERFEKTU bat dago , ideia eredugarriak jartzen dituena gizabanakoen baitan.

Þ     Izaki perfektu hori BALIOTSUA DEN GUZTIAREN KAUSA ETA ZERGATIA DA àJAINKOA

5.       IBILBIDEA: KOSMOSAREN ORDENATIK: Unibertsoan , kosmosaren ORDENA dago eta mugimenduarekin eta bilakaerarekin HELMUGA baterantz doa.

Þ     HELMUGA JARTZEN ETA ADIERAZTEN DUEN GOI-ADIMEN BAT existitzen da à JAINKOA.

2.2.ASKATASUNA ETA GAITZAREN ARAZOA

·         S.A  pentsamendua manikenismoaren eta pelagianismoaren aurkako erreakzioak sortutako sintesia da. GIZAKIA GAIZKIA (manikeismo) – JAINKOA ONA (pelegianismo)

Þ     MANIKEOEN AURKA: Gaitzaren sorrera ez dago jainko gaizkilearengan, baizik eta gizakiaren askatasunean

Þ     PELAGIANOREN AURKA: Onaren sorrera ez dago giza askatasunean, baizik eta Jainkoan. Gizakiak zuzen jokatzeko jainkoaren grazia behar du.

Ø  Gizakia eroria da (bekataria) ez du jarraitzen Jainkoak agindutakoa , baina Jainkoaren Graziari esker salbazioa lortu dezake. 

Ø 
JAINKOAREN GRAZIA: Jainkoak gizakiei eskainitako jobabide aldatzeko aukera (Jainkoa nahi duela)

 •Gaizkia

•(gaitza)

•FISIKOAK: Lurrikarak, gaixotasunak, lehorteak ...

•BEKATU ORIGINALAgatik pairatu behar duten ZIGORRA

•MORALAK: Gaiztakeria, berekoitasuna...

•GIZAKIAK sortzen ditu.

·         Jainkoak sortzaile moduan ezin ditu sortu munduan dauden gaitzak, Izaki bete, ongi absolutua eta aldaezina delako. Beraz, S.A. nek gaitzari ONGI FALTA deritzo, Jainkoak sortutako guztia ona delako.

2.3.JAINKOAREN NAHIA

·         Gaitz moralak , platon /sokrates-en ustez, ezjakintasunetik dator. S.A. aldiz, uste zuen, gaitz moralak, jainkoaren nahia ez jarraitzeagatik gertatzen zirela.

·         Jainkoak bere nahia edo borondatea 2 eratara adierazten die gizakie:

v  ERREBELAZIOAREN BIDEZ: Historian zehar zenbait pertsonaia bereziren bitartez, Profeten bidez, alegia. Moises, Jeremias.. eta noski, Jesu Kristo. Profetei adierazitakoa Jainkoaren nahia Liburu Sakratuetan gorde da (Biblia)

v  PERTSONA BAKOITZARI BERE KONTZIENTZIAN azaltzen dio zer den bide zuzuna eta zer galbidea.

Ø  Bietako bat jarraitzearekin Jainkoaren nahia betetzen ari gara eta Jainkoarengana hurbiltzen gara. Zoriontsu izan eta salbatu egingo da, zoriontasuna Jainkoagan aurkituko baitu.

Þ     Bekatuan erortzen bagara , ZUZENTZEKO  damutu eta barkamena eskatu behar zaio Jainkoari, zeinek barkatzeko prest dago.

                      ZORIONTASUNA

·         S.A EUDEMONISTA zen , hots, arduratzen da jakinten zer egin behar dugun zoriontasuna lortzeko, zoriontasunaren bilatzaileak baitira.

·         ZORIONTASUNA egi absolutua baita. Ez da egi partziala ( Epikureoen erako zoriontasun galkorra )  S. A ez du bat egiten Espzeptikoekin , haientzat ez baitago ezagutza (fedea) ziurra lortzerik.  S.A ustez, Ezagutza, hots, fedeak zoriontasunera eramaten gaitu.

SAN AGUSTIN: KRISTAU-IKUSKERA BERRIAK

C)KRISTAU-IKUSKERA BERRIAK

·         Kristautasunak hainbat ikuspegi berri ekarri zituen.

1.ONTOLOGIA

·         KRISTAUTASUNARENTZAT Jainkoak gauza guztiak ezerezetik sortu (kreatu) zituen, eta gizakia da errealitate horren gailurra.

·         PLATONENTZAT, aldiz, ideien munduko arketipoak BETIDANIKOAK dira , eta DEMIURGOK  egiten duen mundua ordenatzea da.Beraz, greziar filosofian ez dago kreaziorik.

2.ANTROPOLOGIA

·         Jainkoak bere Semea bidali zuen mundura gizakiak salbatzera. Horrela , Jesu Kristo , Jainkoaren semea, haragitu egin zen , gizaki egin zen.

Þ     Modu honetan, gorputzak edo materiak garrantzia hartzen du.

·         Kristautasunarentzat, gizaki guztiak BERDINAK dira, jainkoaren seme-alabak. Horrela gizakiaren DUINTASUNA azpimarratzen da ,  gizakia izaki sakratua baita, jainkoaren irudi eta antzeko.

3.EZAGUTZA

·         EZAGUTZA=ERLIJIOA à Jainkoa ezagutzeko ezinbestekoa da fedea, arrazoiaren bidez bakarrik ezin daiteke ezagutu.

Þ     Fedean osagai afektiboak, nahimena eta gogoa nabarmentzen dira.

·         Greziar filosofoek ez bezala, Kristautasunak egia zalantzagabekoa , Absolutua , dibinitantean edo jainkotasunean oinarrituta aurkeztu zuten.

Þ     Errealitatea misterioa da, eta Jainkoaren bidez bakarrik uler daiteke  = Greziarrentzat, berriz, ezagutzaren muga esperientzia da, eta arrazoiaren bidez bakarrik ezagut daiteke mundua.

4.ESKATOLOGIA (salbazioa)

·         GREZIARRENTZAT, historia prozesu itxia eta ziklikoa da.

Þ     jakintsuak kontenplazioaren, ataraxiaren eta apatiaren bidez lortzen zuten ZORIONTASUNA

·         KRISTAUTASUNARENTZAT, historiak hasiera bat du eta prozesu lineal bat da (kreazionismoa). 

Þ     Jatorrizko bekatua dela eta, gizakia izaki eroria da, bekaturako joera du eta jainkoaren laguntza behar duenez, Jainkoa gizakiez arduratzen da.

Þ     Gizakiek ZORIONTASUNA LORTZEKO (arima salbatzeko) jainkoareki  bat egin behar duteBat egiteko bide bat jarraitu behar da eta bide hori EPISTROFE deitzen da. Bidearen amaieran heltzen garenerako lortu dugu helburua eta horri ESTASIA (extasis) deitzen zaio. Zoriontasun total horretara iristeko pausoz- pauso egin behar da bidea.

SAN AGUSTIN : BIOGRAFIA ETA TESTUINGURU HISTORIKO-SOZIALA

1.1.BIOGRAFIA

·         AURELIO AGUSTIN Ipar Afrikan jaio zen 354. Urtean K.O. Aita paganoa zen eta ama kristaua izanda, kristautasunean hezi zuen. Agustinek , ordea, kristau-doktrina baztertu zuen, baino geroago berriro besarkatu zuen.

·         Gramatika eta latin klasikoak ikasi zituen eta Kartagon, erretorika. Bertan, Zizeronen HORTENSIUS  lana irakurri eta arazo filosofiko-teologikoez kezkaturik , bere BILAKETA ESPIRITUALARI ekin zion.

Þ     Lehendabizi, bide zuen JARRERA ARRAZIONALISTAK hartu zituen eta ondoren, MANIKEO bihurtu zen -à Gaitzaren eta giza-grinen arazoen azalpena aurkitu bide zuen.

·         Kartagon eta Erroman erretorika eskola bat ireki zuen. Bertan, zalantzak sortu zitzaizkion manikeismoaren dualismoaz, desengainatu eta krisi handi batean murgildu zen , hots, ESZEPTIZISMOAREKIN topo egin zuen.

·         Plazerez betetako bizitza izan zuen.Plotinorean zeinbait testuk bultzatuta, benetako aginpidea BIBLIAK duela sinesten hasi zuen eta kristau bihurtu zen.

à Behin betiko aldakuntza eragin zuen gertaera bat bizi izan zuen. Orduan, Agustinek barneko dei indartsu bat sentitu zuen, KOMUNITATE ERLIJIOSO BATEAN BIZITZEKO DEIA , hain zuzen.

Þ     Emakumea utzi eta Kasiziakora bakartu zen BATAIOA hartzeko. Kristau doktrina bereganatu eta APAIZ egin zen eta Hiponako APEZPIKU izan zen.

Þ      Hainbat lan idatzi zituen : AITORKIZUNAK .

·         Gizadiko filosofo handienetarikoa den S.Agustinek izaera eta espiritu guztiz sutsuak izan zituen. Ingurune sozio-politikoak eta kulturalak eragin handia izan zuen Agustinengan, filosofo guztiengan bezala.

1.2.TESTUINGURU HISTORIKO-SOZIALA

·         Erromatar Inperio handiaren garaian bizi izan zen, eta haren gainbeheraren hasiera ere, III.mendean.

·         TEODOSIO enperadorearen heriotzaren ostean, haren 2 semeek gobernatu uzten inperioa; bata ekialdeko inperioa eta bestea mendebaldekoa. Inperioa zeharo ahulduta zegoen , eta boterea lortzeko mugitzen ziren azpikarien arteko borrokeke ahultasuna areagotu zuten.

·         Orduan, Godo batek, Erromari eraso zioen eta arpilatu zuen . Godo horrek Erroman ezarri zuen enperadore-panpin bat , Inperioaren “aletegia”, hots, suministrailea zen Afrika godoei emateko.

·         Erromaren gainbeherak eragin izugarriak izan zituen mundo osoan, eta zirrara handi horrek eraginda Agustin JAINKOAREN HIRIA idatzi zuen.

A.ERROMATAR INPERIOAREN KRISIA

GAINBEHERAREN ARRAZOIAK:

1.       GERMANIARREN ERASOAK

2.       INPERIOAREN HANDITASUNA, BARRUKO ETA GIZARTEKO KRISIA

3.       Enperadoreak ERREFORMAK EGITEA: armada indartzea eta erlijioaren batasuna (Erromaren handitasuna lortzeko baina ez zuen lortu)

4.       KRISTAUTASUNAK INPERIOAREN BARNE-KOHESIOA APURTZEA ETA HORIEN AURKAKO ERASO GOGORRAK.

B.KRISTAUTASUNAREN NAGUSITASUNA.

·         KONSTANTINOk, kristau-erlijioa beste edozein erlijio bezala onartu eta TEODOSIOK erlijio ofizialtzat hartu zuen, 380.urtean.

·         Kristautasunak apurka-apurka fede- eta moral-kanonak finkatu eta zabaldu zituen Erromatar Inperio osoan.

SAN AGUSTIN: TESTUINGURU KULTURALA ETA FILOSOFIKOA

.TESTUINGURU KULTURALA ETA FILOSOFIKOA

·         Kristautasunak , judaismoan ditu erroak , eta greziar eta erromatar filosofía eta erlijioarekin bat ez zetozen hainbat ikuspegi berri eskaini zituen, hala nola, Jainkoaren haragitzea, haragiaren piztuera…

·         Bestalde, polemika inteletual sakon asko bizi izan zituen Agustinek. Kristautasunaren aldetik , hainbat HERESIA ari ziren elkarren aurka.

·         Gazterian bizi izan zuen MANIKEISMOA ez ezik, Platonek eraikitako Akademiaren ondorengoak ziren akademikoak ere ezagutu zituen, eta haiek Platonengandik urrunduta zerabiltzaten ESZEPTISISMOA gaitzetsi zuen. Pentsaera EPIKUREARRA ere baztertu zuen.

·         Platoneneganako miresmen handia zuen eta Agustinen pentsaera filosofikoak oinarri platonikoak baditu ere, pentsalari bien arteko funtsezko desberdinatsunetik (paganoa vs kristau) sortutako diferentzia esentzialak daude.

ARAZOAK

·         Hasierako Kristautasunak arazo honi egin behar zion aurre: Greziar-erromatar kulturan txertatxeari. à KRISTAUTASUNAK bere doktrinaren garbitasuna gordeko zuen sintesi bat aurkitu behar zuen filosofía klasikoa bere baitan nolabait sarrarazita.

Þ     GNOSTIZISMOAK  (heresia; benetako egin ezagutzarekin batera salbazioa lortzen da beraz, gutxiengo batek soilik lortuko du) krisi handi bat sorrarazi zuen kristautasunean.

·         S.Agustinek filosofía eta kristautasuna , ARRAZOIA eta FEDEA , adosteko ahalegin guztiak gailurrera eraman zituen. Bere idazlanetan teología eta filosofiaren arteko sintesi handia egin zuen eta hartan, platonismo-neoplatonismoa, estoizismoa eta beste zenbait filosofía klasiko integratu zituen.

A)GREZIAKO ESKOLAK

·         Erromatar Inperioan, greziar platonismoak , aristotelismoak, estoizismoak eta epikureismoak zutik iraun zuten. Platonismoa izen zen indartsuena eta filosofía-joera nagusi bihurtu zen, beste mugimenduak barnean hartuz. III.mendetik aurrera kristautasunak hartuko duen solaskidea izango da.

ARISTOTELISMOA

·         Aristotelesen sintesiak ondare kultural gisa dirau. Agustin ez zen Aristotelesen idazkiak ezagutzera heldu.

EPIKUREISMO (lorategi eskola)

·         EPIKUROK sortu zuen = Lorategi Eskolan, emakumeak onartzen ziren.

·         Haren ustez, gizaki jakintsua (zoriontsua) ez du politikan parte hartu behar. JAKINTSUA (ZORIONTSU) izateko PLAZERRA( espirituala eta materiala) lortu eta MINA BAZTERTU behar da.

Þ     Jakintsuak AUTARKIA lortzen saiatu behar du , eta autarkiaren bitartez, ATARAXIA deritzona, beldur , min eta kezkarik eza.

ü  AUTARKIA: norberaren gobernua . (zure burua gobernatzeko autosufizientea/ nahitasun propioa izatea)

ü  ATARAXIA: Oreka bat izatea desio eta pentsatzen dugunaren artean (arrazoiaren artean)

·         FISIKARI dagokionez, Epikurok gauzen aldaketa eta aniztasuna azaldu zituen. Azalpen horiek NOUSA (ezagutza) edo DEMIURGO  ordenatzailea sartu gabe eman zituen, askatasunaren aukerari aterik ez ixteko.

·         TEOLOGIARI dagokionez, ukatu egiten zuen hautemangarriaz gaindikoa (Ateoak ziren) eta sahiestu egiten zuen beste mundo baten eta jainko-jainkosen beldurra.

ESTOIZISMOA

·         ZENONek sortu zuen. Politika onartzen da benetako askatasun pertsonala lortzeko eta zoriontasuna ez dute lotzen plazerarekin , baizik eta BERTUTETSUA izatearekin , autokontrolarekin.

Þ     Horretarako, ONDASUN MATERIALAK baztertu behar dira.

ü  MORAL ESTOIKA: Zoritxar bat izanez gero, arazo hori gainditzeko ahaleginak egin behar da.

ü  ASKATASUNA EZ DA EXISTITZEN,  PATUAN  sinisten dute (deterministak dira) , haien ustez kexatzea ez du zentzurik. Zoriontasuna patua onartzean datza.

Þ     GIZA ASKATASUNA: Grinetatik askatzea da. Nahiz eta grina arguingarria izan baztertu behar dugu, arimaren bitartez (zati arrazionalarekin)

Þ     BERTUTEA: Autokontrola. Jakintsu estoikoa aztoraezina (imperturbable) izan behar da.

NEOPLATONISMO

·         PLATONEN pentsumenduaz gainera, epikureismo salbu, ekialdeko ideia erlijioso-mistikoak batzen dituen sistema sendoa dugu. PLOTINOK azaldu zuen lehenengoz eta FILON Alexandriakoa aintzindaria izan zen.

·         FILONEN USTEZ, Errealitate goren edo Lehen Printzipioa Ongiarekin berdintzen duen Moisesen JAINKOA da.

           à Jainkorengandik LOGOSA (arrazoia, pentsamendua) sortzen da. Logosean IDEIAK edo gauzen Arkeotipoak daude, eta Logosak mundua egiten du, Platonen demiurgo bezala,  bere gogamenean dituen gauza guztien IDEIA edo Arkeotipoaz baliaturik.

                        PLOTINO

·         Haren ustez, gauza guztien gainetik BAT-jartzen du. Gauza guztiak , jarioz, Bat-etik datoz , eta dena Bat-arengana itzultzen da.

Þ     BAT horretatik PENTSAMENDUA (nousa) jalgitzen da , eta horretatik Munduaren arima , eta hórrela , gauza materialak sortzen dira (degradazio prozesuan, jaitsiera prozesu baten ondoren)

                        ARAZOAK

·         Neoplatonismoak kristautasunak zuen arazo berdina aurkezten du. Hasieran , printzipio bakar bat, Jainkoa edo Bat-a , baldin badago, nola sortu da askotariko errealitatea? à 2 erantzun bidezko

•NOLA SORTU DA ASKOTARIKO ERREALITATEA?

•JARIOTASUNA:

•Beste izakiak Jainkoarengandik eratortzen dira. Gauza guztiak jainkoaren atalak dira

•Jarraipen bat da .Errealitatearen ikusmolde PANTEISTA  dakar.

•KREAZIONISMOA:

•Mundua sortuta dago Jainkoaren eskutik. Hasiera bat dago.

•JAINKOA da aniztasunak batzen dituen printzipioa --> Hilezkorra, betierekoa, perfektua..

·         GIZAKIAREN ZORIONTASUNA: Jainkoarekin bat egin behar da zoriontsu izateko. Bat egiteko bide bat jarraitu behar da eta bide hori ESPITROFE deitzen da. Bidearen amaieran heltzen garenerako lortu dugu helburua eta horri ESTASIA (extasis = ESPISTEME) deitzen zaio à Zoriontasun hutsa, totala eta horra iristeko pausoz-pausoz

B)ELIZAREN GURASOAK

·         III. Eta VIII.mendeen arteko kristau-filosofo eta teologoak Patristika izenarekin ezagutzen dira. Elizaren Guraso hauek 3 garaietan taldekatu ohi dira:

                     GREZIAR ELIZAREN GURASOAK

                       LATINDAR ELIZAREN GURASOAK

Bai greziar bai latindar patrikistak , bat datoz filosofian eredu platonikoa onartzearekin.

C)KRISTAU-IKUSKERA BERRIAK

1.ONTOLOGIA

·         KRISTAUTASUNARENTZAT Jainkoak gauza guztiak ezerezetik sortu (kreatu) zituen, eta gizakia da errealitate horren gailurra.

·         PLATONENTZAT, aldiz, ideien munduko arketipoak BETIDANIKOAK dira , eta DEMIURGOK  egiten duen mundua ordenatzea da.Beraz, greziar filosofian ez dago kreaziorik.

2.ANTROPOLOGIA

·         Jainkoak bere Semea bidali zuen mundura gizakiak salbatzera. Horrela , Jesu Kristo , Jainkoaren semea, haragitu egin zen , gizaki egin zen.

Þ     Modu honetan, gorputzak edo materiak garrantzia hartzen du.

·         Kristautasunarentzat, gizaki guztiak BERDINAK dira, jainkoaren seme-alabak. Horrela gizakiaren DUINTASUNA azpimarratzen da ,  gizakia izaki sakratua baita, jainkoaren irudi eta antzeko.

3.EZAGUTZA

·         EZAGUTZA=ERLIJIOA à Jainkoa ezagutzeko ezinbestekoa da fedea, arrazoiaren bidez bakarrik ezin daiteke ezagutu.

Þ     Fedean osagai afektiboak, nahimena eta gogoa nabarmentzen dira.

·         Greziar filosofoek ez bezala, Kristautasunak egia zalantzagabekoa , Absolutua , dibinitantean edo jainkotasunean oinarrituta aurkeztu zuten.

Þ     Errealitatea misterioa da, eta Jainkoaren bidez bakarrik uler daiteke  = Greziarrentzat, berriz, ezagutzaren muga esperientzia da, eta arrazoiaren bidez bakarrik ezagut daiteke mundua.

4.ESKATOLOGIA (salbazioa)

·         GREZIARRENTZAT, historia prozesu itxia eta ziklikoa da.

Þ     jakintsuak kontenplazioaren, ataraxiaren eta apatiaren bidez lortzen zuten ZORIONTASUNA

·         KRISTAUTASUNARENTZAT, historiak hasiera bat du eta prozesu lineal bat da (kreazionismoa). 

Þ     Jatorrizko bekatua dela eta, gizakia izaki eroria da, bekaturako joera du eta jainkoaren laguntza behar duenez, Jainkoa gizakiez arduratzen da.

Þ     Gizakiek ZORIONTASUNA LORTZEKO (arima salbatzeko) jainkoareki  bat egin behar duteBat egiteko bide bat jarraitu behar da eta bide hori EPISTROFE deitzen da. Bidearen amaieran heltzen garenerako lortu dugu helburua eta horri ESTASIA (extasis) deitzen zaio. Zoriontasun total horretara iristeko pausoz- pauso egin behar da bidea.