FILO SELEKTIBITATEA: ORTEGA --> IDEAK ETA SINISTEAK

8.IDEAK ETA SINISTEAK

·         Gizaki bat ulertzeko , gaurkoa zen iraganekoa, haren ideak aztertu behar dira.

IDEIAK gizakiak munduan nora jo behar duen jakiteko baliatzen dituen koordenak dira, Ideien bitartez beharrizan guztiak konpontzen ditu.

·         2 IDEAI MOTA daude:

A)SINISTEAK:

·         GURE ONDOAN BEREZ AURKITZEN DITUGUN USTEAK DIRA. Geure burua munduan kokatzeko modua automatikoki ematen digute.

Þ     Hain barneratuak dauzkagun, ez dugula defendatu behar. Haien “baitan” bizi gara konturatu, ohartu gabe.

Þ     Errealitatearen egoeraren berri ematen digute , berariaz gogoetatu egin gabe errealitateaz.

·         SINESKERAK GU GAUZKATE ETA GUK DAUZKAGU IDEAK. Sineskerak arnasten dugun airea bezalakoak dira, eta ez dugu haietaz pentsatu beharrik , hain dira gureak. ADIB à Eguzkiak bihar argituko du, etxeko atetik kanpo kalea dago.

·         SINESKERAK JASO DITUGU, gu existitu aurretik ere bertan bazeudelako. Komunak dira giza talde bateko kideentzat.

Þ     Giza bizitza sineskera batzuek osatzne dute, garai jakin bateko gizabanako bakoitzak arazoei bilatzen dizkien irtenbide zehatzak bihurtu direlako.

Gizabanakoak bere sinesteez gainera bestelako batzuk, aurkakoak, baina berarenak bezain sinesgarriak ere badaudela ohartzen denan , orduna galtzen die legea eta mirespena betiko sineskeriei, eta haitu egiten zaio arbasoneganako fedea.

Þ     Horrela, ohiko bere sinesteek errealitate izateari uzten diote, eta gizakia harri eta zur geratzen da.

Þ     Ordura arteko sineskerak burutazio hutsak iruditzen zaizkio, elakrren aurkako borrkan dauden asmakizunak.

Baina gizakia ZALANTZETAN MURGILTZEN da. Sineskera batek huts egin dionez, ez da gehiago inongo sineskeriarekin fidatuko.Zalantzak eta sineskerak berdina dira zentzu batean: bietan gaude.

·         Horietako bakoitzean gauden moduan ezberdintzen ditu: Zalantza egon bagaude baina ziurtasun faltarekin. Sineskeran aldiz, zurtasunarekin.

Etengabeko zalantzan bizi ezin garenez, ez-ziurtasuneko egoera horretatik ateratzeko hurbilen dugunari eusten diogu: ARRAZOIMENARI.  Honela sortzen da FILOSOFÍA:

v  Gizakiak sineskerekiko uste ona galtzen duenean, hau da, arbasoenganako fedea , tradizio-sineskerenganako konfiantza, eta aldiz, ahalmen berri batekin fio izaten hasten denean , hots, arrazoimenarenganako fedea hornitzen denean.

B)BURUTAZIOAK (BURUTAPEN-IDEAK)

·         Gizakiak berariaz eraikitzen dituen pentsakizunak dira. Horietaz, ohartzean eztabaidatzera irits daiteke, haien barnean murgilduta sentitzen ez delako.

·         Zalantza beti egongo da ideien artean, horregatik berreratu edo aldeztu behar ditugu etengabe harik eta sineskera bihurtu arte.

·         Sinesteak ez ditugu aldeztu behar, hain ditugu errotuta, han dira gureak. Horregatik ez dugu balioesten sinesteekin bat egitea, eta haien arabera jokatzea, haien baitan bizi baikara.

Þ     Aldiz, ideiekin ados bizi izatea balioesten dugu, ideietan bizi ez garelako, eta ahalegin berezia egin behar dugu.

·         Sineskerak ideak bihur ditzakegu haiei buruz gogoeta kontzientea egitean. Hori eginez gero, larriki zaurituko da sineskerei dagokien erasoezintasuna.

FILO SELEKTIBITATEA: ORTEGA I --> OBJEKTIBISMOA,MASAK ETA ELITEAK ETA PERSPEKTIBISMOA

ORTEGA

1.OBJEKTIBISMOA

·         Ortegak dio Espainia Europatik urruntzen duten 2 joerak hauek direla: batetik, pentsamendu sakona landu ordez, literatura egiteko zaletasuna, eta bestetik, eztabida antzuetan aritzea.

Þ     Baina okerbide hauek objektibismoaren diziplinarekin zuzendu daitezkeela dio.

·         Espainiaren atzerapen sozial, politiko , tekniko eta kulturala gainditzeko, ezinbesteko  da Europan indarrean dauden jarrera intelektualak Espainian errotzea.

·         GAINBEHERA ATZERAPEN ZIENTIFIKOAREN ERRUZ gertatzen da. Zientzia da Eurpa munduko beste herrietatik bereiztu eta nagusitasun morala emtane diona. Diziplina intelektualaren emaitza den zientzia objektibismoaren oinarria izan behar du.

Þ     ZIENTZIA GARATZEKO, BEHARREZKO GAITASUNAK hurrengoak dira:

1.       ZEHAZTASUNA ETA METODOA, bestela, eztabaidak antzuak izango direlako. Ezinbestekoa da abiapuntuan zertaz ari garen ondo definitzea eta zehaztea. Descartesekin bat datorrela, método zehatza nahitaezkoa dela zientzian azpimarratzen du.

2.       JARRERA KRITIKOA, bestela, erraiekin , ez buruarekin , pentsatzen delako.

3.       ARRAZIONALTASUNA. Zenbat eta sistematikoagoak, orduan eta zehatzagoak dira errealitateko objektuei buruzko teoriak. Kontzeptuak sistema batean elkarlotzen baditugu, zientzia sendoa eta bateratzailea garatuko dugu.

Þ     Horiek dira SENDABIDEAK ESPAINIAREN SUBJEKTIBISMOAREN GAIXOTASUNA SENDATZEKO.

OBJEKTIBISMOAK, ZIENTZIA ZEREGINENTZAT, HONAKO ADIMEN EREDUA PROPOSATZEN DU:

1.       Gauzetara beraietara jo behar dugu errealitatea ezagutzeko, beraz, errealitateko gauzak dira gure ezagutzaren azken epaileak.

Þ     Gauzek beraiek dute azken hitza, ez berriz, haien gaineko gure hizketek edo hipotesiek.

2.       Jarrera subjektiboek sekula ez diote zientziari zorroztasunik emango.

3.       Gauzen behaketa eraginkorra izateko , gure ezagumena hezi eta trebatu behar dugu.

4.       Ahalmen teorikoari esker gauzak pentsamenaren bitartez berreraiki behar ditugu, baina , horrtarako, beharrezkoa da gauzak modu objektiboan hartzea, hau da, distantzia pitin batekin.

5.       Gauzak gure jarduera teorikoaren objektu bihurtu behar ditugu.

6.       Errealitateri abstrakzioaren goi-eremutik begiratzen badiogu, gauzei buruzko arrazoimenezko jakitea eraiki ahal izango dugu.

2.GIZARTE ARDURA: MASAK ETA ELITEAK (TEORIA SOZIO-POLITIKO ARISTOKRATIKOA)

Ortegaren ustez, gizarte guztiak beti agertzen dira 2 talde-moten bidez egituratua:

·         MASAK : ertaineko gizakiez, hala-moduzkoa gizakiez osaturikoa, hots halako jende-motaz zeinek “ egin behar dena egiten duen” , “esan behar dena esaten duen…

·         ELITEAK: gutxiengo , berezi edo finaren bat integratzen dutenez osaturikoa, gizaki gorenetaz à bitalak eta sortzaileak izateagatik ezaugarritzen direnak .

Ø  Lehenengo taldekideen funtzio garrantzitsuenak MANTSOTASUNAK izan behar duela, eta bigarrenaren barruan kokatzen direneneak EREDUZKOTASUNA.

ZERGATIK? Gizarteak hórrela egituraketa egokia izatea lortzen duelako:  besteentzako eredua izan behar duen gutxiengo bereziak erantzukizuna bere gain hartzekotan  (idea berriak proposatzen, berain jokabidearekiko exijenteak..) posible gertazen da bikaintasunarekiko jende arruntak berez duen sentsibilitatea esnatzea, horren bitartez onaren bidetik jarraitzeko ezinbestekoa den mantsotasunaren koalitatea arazorik gabe ematen delarik.

·         Berehala egin behar den argibide bat: Ortegak halako sailkapena egiterakoan ez du KLASE SOZIALETAN  PENTSATZEN à berak ondo ikusten du behe mailako klaseen barruan individuo bikainak egon daitezkeela, eta alderantziz.

Þ     ARISTOKRATISMO ORTEGARRA, sozio-politikoa baino gehiago, ETIKO-ANTROPOLOGIKOA da (Nietzsche bezala)

·         Hori dela eta, teoriari buruz egin daitekeen interpretaziorik egokiena INTERPRETAZIO FUNTZIONALA da:  à gizaki batek masaren funtzioa edo gutxinego finaren funtzioa bete dezake, giza aktibitate edo arlo desberdinen araberakoa, pertsona berak kasu batzuetan masa bezala, eta beste batzuetan, elite bezala funtziona dezakeelarik baita.

·         Dena den, sailkapenak jite politikozkorik izan ez arren , baditu noski ONDORIO POLITIKOAK: Estatu baten gobernante moduan, orokorrean, autoexikentzia eta ideia berriak sortzeko gaitasun bereziaz horniturikoek egon beharko lukete.

Þ     “Orokorrean” pertsona berarengan masa izateko edo elitea izateko joerak batera eman badaiztezke ere, gizarte guztietan beti izaten direlako aktibitate guztietan “ orokorrean”zuzentasunaz ezaugarrituriko indibiduo gorenak.

MASEN ERREBOLTA

·         Ortegaren iritziz, bere garian MASEN ETA GUTXIENGO FINAREN ARTEAN EGON BEHARKO LUKEEN OREKA APURTU EGIN DA, horren kausak bezala bereziki honako hauek aipa daitezkeelarik: garapen-teknologikoa eta demokrazioaren etorrera.

Þ     Ongizate materaialaren hobekuntza eta era bateko jandearen parte hartzea politikagintzan ez dira, berez, txartzat jo egin beharreko prozesuak, alderantziz baizik à giza aurrerapena susposatzen duten aldetik, zeharo estimagarriakd ira.

Þ     Gertatzen dena zera da: prozesu horiekin batera, GIZARTE OROK BERE ERAKETAN INOIZ GALDU EGIN BEHARKO EZ LUKEEN ARISTOKRATISMOA DESAGERTU EGIN DELA ETA , KASU HONETAN, BAI HITZEGIN DEZAKEGULA BERRI TXARRAZ.

·         Azken aldi honetan emandako eraldaketa sozial izugarriekin masak harrotu egin dira, beraien koalitaterik garrantzitsuena izan beharko zuena, mantsotasuna , guztiz galdu egin dutelarik.

Þ     Alderantzizko prozesuan, masek harutriko indarraz zeharo inpaktaturik, gutxiengo finak kikildu egin dira, desmoralizatu eta horren ondorioa, gizartearen eredua erreferentzia izateko betidanik asumituriko erantzukizunaren gabezia izan da.

·         Egon beharrean gizarte baten aurrean, non ideai, proiektu , edo balore berriak sortzeko gai diren bakarrek zuzenduko luketen, bagaude beste honen aurrean, non berdintasuna gaizki ulertua  à

Þ     hots, kaskarkeria saritzen duen berdintasuna jaun eta jabe den , gizartearen protagonismoa ez ideiarik , ez beren buruekiko inolako exijentziarik ez duten masek hartzearen ondorioa dela.

·         EZ DAGO EZER ONIK ETORTZEA ideia berriak ekarri beharrean, sasiideiak, iritzi madarikatuak, zalantza guztien gainetik instalaturiko sineskerak soilik ekartzen direnean, garaiaren zirkunstantziekiko irekitasun inteligentea eta gainditzeko gogoa aurkeztu beharrean, itxitasun leloa (ARIMAREN OBLITERAZIOA) eta konformismo alferra aurkezten direnean, arazoei aurre egiteko arrazoiari lehentasuna eman beharrean, argi eta garbi bortxakeriari, (ekintza zuzena) eskeintzen zaionean.

Þ     Masek harturiko protagonismoaren ondorio gisa, guzti hori gertatzen ari da Europan azken aldi honetan.

XX.mendearen lehenengo zatian izugarrizko garrantzia izandako mugimendu politiko batzuek (sindikalismoak, faxismoak…) primeran islatzen dutela aztergai dugu masen-errebolta fenómeno hori.

·         Bai SINDIKALISMOAN eta FAXISMOAREN barruan, obliterazio edo itxitasun intelektuala, bortxakeriarekiko mirespena eta jendearengan sineskerek duten indarra oso nabarmenak dira.

·         Horien aurrean planteatu daitekeen ALTERNATIBA? Berarentzat, DEMOKRAZIA LIBERALA da à hots, sistema politikoa , non bortxakeriaren aurrean , arrazoi kritikoaren garapena; masen diktaduraren aurrean, gutxiengoekiko errespetoa, eta orokorrean, basakeriaren aurrean, zibilizazioa proposatzen duena.

3.PERSPEKTIBISMOA

Perspektibismoari buruzko planteamendua EL EXPECTADOR-rren eta KIXOTEREN GAINEKO GOGOETAK idazlanean azladuko zituen Ortegak. Teoriaren muina:

“Ni naiz ni eta nire zirkunstantzia ( naizen naizenean datza) eta hori salbatzen ez badut, ez dut neure burua salbatuko”

3.1.ZER DA ZIRKUNSTATZIA?

·         Subjektua murgildurik dagoen mundua da, hau da, nia ez den beste guztia : inguruko mundo fisikoa, kultura, historia, gizartea, gorputza,adimen-gaitasunak, gortzutz-iaiotasunak , gure psikologia, izaera…. Niak aurpegi eman behar dien arazoen esparrua.

Þ     Zirkunstantziak lagungarri edo eragozpen izan daitezke gizakiarentzat, baina , edozein kasutan, ez dugu zirkunstantzia aukeratzerik, bertan baikaude murgildurik.

·         INGURATZEN GAITUZTEN GAUZEN ESANAHIA NOBERE ZIRKUNSTANTZIETATIK BILATU BEHAR DUGU. Horregatik, mendebaldeko gizakia ulertzeko, haren urruneko eta hurbileko zirkunstantziak kontuan hartu behar ditugu:

Þ     Pentsamendu judu-kristaua  eta Graziako filosofía batetik, eta haren zirkunstantzia historikoak eta pertsonalak bestetik.

·         Errealitateari buruzko egia absolutua, bere ulerpen eta esanahia osoa, perspektiba guztien konbinazio/batuketa antolatua da. Horretan, perspektiba berdintsuak eta kontrakoak dira osagarriak.

Þ     Errealitateari begiratzen dion bakoitzak bere ikuspuntutik, perspektibatik, begiratu behar dio à norbere perspektiba errealitatearen behrrezko osagaia da. Izatez, ez dago ikuspunturik beste baten gainean.

Þ     Zientzia eremuan ere, zientzien arteko eralzioak eta korrespondentziak bilatu behar dira, errealitateari buruzko ikuspegi zientifiko osoa lortzeko.

·         IKUSPUNTU ANIZTASUNAREN  aldarrikapena egiten du eta metáfora gisa, paisaiaren irudia porposatzen du.

3.2.PERSPEKTIBAREN EZAUGARRIAK HAUEK DIRA:

1.       Banaka hartuak, errealitatearen zatiaren irudiak dira.

2.       Balio berekoak dira berariazkoak badira, beraz, desadostasuna pertsonaren autonomiaren adierazle da.

3.       Tolerantziaren aldarrikapena da, gizarte bizikidetzaren oinarria dena.

4.       Besteen iritziek nireeen beste eskubide existitzeko , ez osoak izategatik, nireak bezalakoak izategatik baizik, elkarren osagarri.

3.3.EGIAREKIKO KOKAPENAK KONTUAN HARTUTA, PERSPEKTIBISMOAK ESZEPTISIMOA, ERLATIBISMOA, ARRAZIONALISMOA , IDEALISMOA ETA ERREALISMOA GAINDITZEN DITU:

·         ESZEPTIZISMOAREN KONTRA, perspektiba guztiak bilduta, egia osoa balitekeela dio.

·         ERLATIBISMOAREN KONTRA (Nietzsche) perspektiba bakoitza ez dela nahikoa dio.

·         ARRAZIONALISMOAREN KONTRA, egiarekiko ikuspegi unibertsala, bakarra ez dagoela dio, ikuspegiak anitzak baitira. Halere, lortutako irudiak bateratu behar printzipio gidatzaile bati jarrituz.

·         IDEALISMOAREN (nia) eta ERREALISMOAREN (gauzak) KONTRA,  gauzak ez direla niaren emaitzak eta errealitaea ez zaiola niari inposatzen dio. “ Niak gauzak bizitzen ditu” à beraz, niaren eta guazen elkarrenkintza errotiko da bizitzan.

Þ     Errealitate ezin da interpretatu subjektuaren eta objektuaren ohiko bereizkuntzatik, nia eta ez-niaren aurkaritza hertsian.

Þ     Idealismoaren eta errealismoaren aurrean, nia eta gauzak batu behar dira, niak gauzak bizitzen baiditu.

3.4.EGIARA IRISTEKO POSIBILITATEI DAGOKIONEZ, PERSPEKTIBISMOA BI POSIZIOEN GAINDIKETA INTEGRATZAILE BEZALA AGERTZEN ZAIGU: batetik, arrazionalismoarekin erlazionaturiko dogmatismoa, eta bestetik, erlatibismo-eszeptizismoa.

·         DOGMATISMO ARRAZIONALISTAREN IKUSPEGITIK,  errealitatea modu bakar batean soilik ager dakiguke, beraz, perspektiba bakar bat da egiazkoa à errealitateak ordena eterno bat duenez, horri buruzko egia eterno eta absolutu bakarra dago eta hori arrazoi unibertsalak bakarrik eskura bezake.

·         ERLATIBISMOA daukagu bestetik, eta horrek ESZEPTIZISMOARA garamatza: errealitatea ez da modu bakar batean agertzen, berez anitza eta aldakorra baita.

v  Subjektu ezagutzailea zirkunstantzia-mota desberdinengatik erabat konkretizaturiko hezur eta haragizko gizakia denez, errealitateaz ikuspegi anitzak egon behar dira.

KRITIKA:

·         Erlatibismoak dogmatismoari egiten dion kritika onartu behar dela, dogmatismoak, egiara hurbildu nahian, bere neurrira eraikitutako mundo irreal bat eraiki egiten duelako à beraz, errealitateaz eskeinitako ezagutza faltsua delako.

·         ERLATIBISMOAK , aldiz, benetazko errealitatearekin topo egin nahi du, prozesu bezala, historia bezala ulerturiko egiazko errealitatearekin, hortik eratorritako ikuspegi pluralista beharrezko delarik.

Þ     Baina berea AKATSA, dakarren eszeptisismoa da : errealitateari buruzko perspektiba desberdinak egonez, zeozer objektiboa , egiazkoa, esatea ezinezkoa dela pentsatzea , alegia.

PERSPEKTIBISMOA da Ortegak prosposatzen duen alternativa eszeptizismoaren aurrean, berarentzatko errealitateari buruzko ikuspegi desberdinak egoteak ez du sopusatzen egia lortzearen ezintasunik, perspektibak, elkarrek aurkakoak ikusi beharrean, batzuk besteekiko osagarri moduan ulertu daitezkeela baizik.

v  Era horretan ulertuak Ortegak pentsatzen du perspektibei berez dagokien subjektibitatea, objektibitate bihur daitekeela eta objektibitate horrek permitituko digu mundo erreal biziaren aberastasunez konturatzea. à Arrazionalismoak eskeinirikoa berriz, itxurazkoa da.

FILO SELEK: NIETZSCHE KRITIKA KRISTAUTASUNARI

3.KRITIKA KRISTAUTASUNARI, JAINKOAREN HERIOTZA ETA GAINGIZAKIA.

3.1.KRITIKA KRISTAUTASUNARI.

·         Kristautasuna kritikatzen du morroien morala izateagatik.

·         2 MORAL BEREIZTEN DITU:

a)      JAUNEN MORALA: “bizitza osoa” goresten du; bere definizioaren arabera , “onak” “noblea” eta “ gaiztoak” “plebeioa” esan nahi dute. Bere balioak botere nahia , indarra, handinahia eta hierarkia dira. Bizitza maite eta goratzen du , haren irrazionaltasuna barne.

b)      MORROIEN MORALA: Kristautasunaren, budismoaren , idealismoaren, sozialismoaren eta demokrazioaren morala da. Koldarkeria du oinarri , bizitzaren irrazionaltasunari eta gaingizakiaren indarrari dien beldurragatik sortu baita.

Þ     Bizitzaren kontrako balioak aldarrikatzen ditu eta gorputza , sena, grina, plazera, balore estetikoak ukatzen. Bizitza ahula eta endekatua goresten du.

Þ     Bere balioak jatorizko balioak, jaunena eraldatzetik sortu ditu, horien kontrakoak eskatuta: ezberdinatsunaren aurrean, berdintasuna; indararen aurrean mantsotasuna…

Þ     Eradaltze horren emaitza honako da: ONA = morroia=ahula , arrunta mendekoa, heriotz haraindiko bizitzari begiratzen diona. GAIZTOA=noblea= indartsua, ahaltsua , harroa, lurreko bizitzari lotua.

·         Bi moralak elkarrekin bizi daitezke, baina morroiek ez dituzte jaunak onartzen eta beren moralera makurrarazi dituzte.

·         Nietzschek honela definitzen du MORALA: “ bizitzaz mendeku hartu duen gizaki koldarraren idiosinkrazia”. HURRENGO SALAKETAK LEPORATZEN DIZKIO KRISTAUTASUNARI:

1.       Beldurra, larrimin- eta ezintasun-sentimendutik sortu da.

2.       Gurtzen dituen naturaz gaindiko izaki transzendenteak gezurrezkoak dira.( =metafisika)

3.       Antzinatasun klasikoaren balio dionisiakoak baztertzen ditu.

4.       Mundu erreala ukatzen du mundo ideial baten asmakizunaren bidez.

5.       Platonismo herrikoia da, arrunta, ahulentzat eta esklaboentzat.

Þ     Balore dekadeenteak proposatzen ditu, artaldearenak: mendekotasuna, obendientzia , sakrifizioa, bekatua eta damua. Bizitzaren kontrako eraso larrienak errua eta penitentzia konteptuak dira.

·         ANTIKRISTOA idazlanean dio erlijioa jabeen aurkako herri xehearen matxinada dela.

§  Jesukristo ez zen jainkoaren semea , ezta elizaren sortzailea. Bai gizon APALA eta BIHOZBERA, antolamendu oro ukatu zuena bakearen eta mantsotasunaren berri ona ekartzean.

§  PAULO TARSOKOA da elizaren benetako sortzaile: mirariak , apaizak, sariak, zigorrak, hierarkia, ondoko bizitza, epaiketa, berpizkundea, asmatu zituena.

§  BEKATUA eta AZKEN EPAIKETA sinestunak artaldean atxikitzeko elizaren tresnak dira.

3.2.JAINKOAREN HERIOTZA.

·         Jainkoaren heriotzak hauek baztertzea esan nahi du: morroien morala, transzendentzia, erlijioa eta idealismoa.

·         Zientzia Alaian jainkoaren heriotza aldarrikatzen du: Europan fedearen gainbehera antzematen da. Jainkoa hiltzeak balio kristaua desagertu direla esan nahi du. ATEISMOAREN aldarrikapenak gizakiak bete behar duela Jainkoaren lekua.

·          Harrezkero, gizaki da, ez Jainkoa, balioen eta legeen sortzaile. Giza garapena eta indar sortzaileak dakartza.

-HONELA MINTZATU ZEN ZARATUSTRA.

·         Jainkoaren heriotzaren berriak moralitate eraldakuntza esan nahi du. Gertakizun historikoa da, nahiz eta noiz gertatuko den ez zehaztu.

·         Horretaz, lehena jabetzen dena GIZAKI ZOROA da: ohiuka eta sinistu ezinik, bere onetik aterata aurkezten da besteen aurrean. Dakarren berria da gizakiaren erabateko garapena gertagarria dela.

Þ     Jainkoaren heriotaren ondorioz, gizakiak berez dagokiona berreskuratu dezake. Gizakia mundu honi lotua egongo da, ez harainidkoari.

Þ     Balio moral absolutuak suntsituko dira eta nihilismoa agertu. Baina sozialismoan eta demokrazian kristau balioak jarraitzen dute itxura laikoa hartuta.

3.3.GAINGIZAKIA.

·         Jainkoa hiltzearen ondorengo urratsak hauek dira:

1.       GIZAKIA NORAEZEAN: Idealismoaren eta transzendentziaren oinarririk eza. Gizaki NIHILISTA: bizirik dagoen hila da.  Balorerik gabe. Azken gizakia gu guztiak gara, eta orain igande aserdura guk geuk betetu behar dugu.

2.       GAINGIZAKIA: Sormena eta gizai-maila berria garatuko ditu, haraindiko munduko ametsak lurrera ekarriko ditu.

Gaingizaiaren Teoria batera dator garaiko eboluzionismoarekin: ez dago gizatasunaren bat-bateko sorkuntzarik, giza bilakaerak aurrera egingo du gaingizakiarengana arte eta ez dago arima-gorputza banaketarik.

v  GAINGIZAKIAREN EZAUGARRIAK:

ü  Jainkoaren heriotzaren ondorioa da,

ü  Botere nahia

ü  Jaunen morala

ü  Transzendentziari  eta idealismoari uko

ü  Balio erlatibo berrien sortzaile

ü  Zaratustrak aurreikusia.

v  Datorren arren, aurrerabidea bultzatu behar da: iraganarekin apurtu eta gizaki berria sortu , nork bere etorkizuna norbere gogora egokitu , tradizioaren zama kendu, etorkizunaren jabe izateko, bizi-maila hobea erdietsi eta aurrekoa gainditzeko borondatea izan.

·         Gaingizakia giza IZPIRITAUREN BILAKAERAREN EMAITZA da. Honakoa da:

1.       FASEA: ESPIRITUA GAMELU BIHURTU: Idealismoaren menpe, lege moralaren aurrean makurtu, gogo onez darama bizkarreko zama à agindu astunak eta zorrotzak eta gustoko du sufrimendua.

2.       FASEA: GAMELUA LEHOI BIHURTU: Ergelkeriaz jabetu eta aurreko bizieraren aurka, larriminaren zama arindu nahi du. IDEALISMOAREN GAINBEHERA.

Þ     Lege moral idealistaren lekuan, bere nahia ezarri nahi du, baina ez indar nahikorik balio berriak sortzeko.

Þ     NIHILISMOA da , Europar nihilismoa. Sintomak: balio sakratuak gainbeheran daudenez gizakiak jokabidearen oinarriak galdu ditu, bizi helmuga eta zergatia ez dakizki , metafisikaren amaierako garaia da.

3.       FASEA: LEHOIA HAUR BIHURTU: Haurra balio berriak sortzeko gai da, egoera berriei , ezezegunei , bai esaten dizkie jolasean beti.

·         Nietzschek dio Jainkoaren heriotzaren prozesuak badirauela oraindik eta optimismoa erakusten du gaingizakiaren etorreragatik. Baina prozesua bizkortu behar dela aldarrikatzen du: jausten ari denari bultza egin behar zaio.

FILO SELEK: NIETZSCHE. APOLINEO ETA DIONISIAKO

2.APOLINEOA ETA DIONISIAKOA.

Apolo eta Dionisos bizitza ulertzeko aurkako 2 jarreren sinbolo, eredu, jainko dira.

v  APOLO: Argia, neurria, forma , arrazoia, ideai, eguna , arima. Metafisika intelektualista eta Joera Zientifikoa-arrazionalista.

v  DIONISOS: neurrigabea, kaotikoa, itxuragabea, sexuzko kilikadura, gaua, gorputza, gizarte arauak hautsi eta desirak askatzeko deia, bizitzaz gozatu jai giroan.

Þ     Trajedia grekoan koprotagonistak ziren eta elkar behar zuten bizitzeko.

Bizitza bere osotasunean ulertzeko, aspektu irrazionalak eta arrazionalak, Dionisos eta Apolo behar dira, biak batera. Horrela, Bizitza (errealitatea) Heraklitoren ikuspuntutik ulertuko du:

v  AURKARIZ OSATUA (jaiotza-heriotza, osasuna-gaixotasuna, gaztetasuna-zahartasuna)

v  Itxuraz besterik ez dira aurkariak, bere baitan lotuta daudelako eta dena bat delako: aurkari bat kontrakoa bihurtzen da , errealitatea bilakaera delako.

àAurkari bat ukatzean bizitza bera ukatzen da.

v  Aspektu arrazionalekin batera, bizitza IRRAZIONALTASUNA da (borroka, mina, desegitea..)Bizitzak ez du ez zentzurik ezta helbururik ere. Zoriak agintzen du.

àBaina Sokratesengandik , mendebaldeko filosofian APOLO (balio apolineoak) bakarrik agertzen dira: arrazoiak grinak eta gorputza DIONISOS ( balio dionisiakoak) menderatzen ditu.

BIZITZAREKIKO BI JARREREN ADIERAZLE DIRA:

A.      BIZITZARI IHES EGITEA, BIZITZA UKATZEA. Jarrera hau hartu dutenak Kristau morala, izpiritualitatea orokorrean, metafisika arrazionalista, eta arrazionalismo zientifikoa.

Þ     Arrazoia nagusi à honen jarreraren oinarrian ez dago jakinmina , hots, errealitatea ezagutzeko nahia , hau kontrolatu eta menperatzekoarekin baizik.

B.      BIZITZA DEN LEGEZ ONARTZEA, BERE JATORRIZKO IRRAZIONALTASUNAREKIN: Jarrera hau hautatu dutenak , DIONISOS jainkoa eta ZARATUSTRA honen profeta, BITALISMOA eta jarreara artistiko-trajikoa dira.

Ondorioz, ezin daiteke ulertu ezta adierazi ere APOLOREN KONTZEPTU METAFISIKO ARRAZIONALEN bidez:

Ø  Kontzeptu metafisikoek bizitzaren aurkako jarrera adierazten dute , honen aspetku irrazionalak ukatzean à kontzeptuak izatez , BALORE JUDIZIOAK (judizio moralak) dira, bizitza ahuldu, zapaldu egiten dutenak.

Ø  Kontzeptu metafisikoak ezin dute bizitzaren muina atzi  (bilakaera, mugikortasuna, irrazionaltasuna) Ondorioz, ez dute benetako esanhairik , ez dutelako erreala den ezer isladatzen.

Þ     Errealitatearen benetako izaera makurtu eta desitxuratu besterik ez dute egiten.

·        

DIONISOS/ DIONISIAKOA: Greziako mitologiako jainkoa, Bako erromatarrentzat. Musika eta dantza, ernaldioa eta zoramena, lurra , natura, bizitza eta heriotza, kaosa , nahasmena, iluna kontrakoen elkar inplikazioa dira bere sinboloak. Hitz batean, Apolok adierazten duenaren kontrakoa. Nietzscheren arabera, Sokratesek zein Platonek beraien filosofía arrazionalistaren eta metafisikoaren bidez lortu zuten balore dionisiakoak desagertaraztea mendebaldeko kulturatik , balore apolineoak ezarriz. Balore dionisiakoek ezaugarritzen dute gaingizakiaren moral berria.

Dionisosen adierazpena ARTEA da, GREZIAKO ARTE TRAJIKOA. Adierazpen estetiko-trajikoak bakarrik erakutzi dezake bizitzaren irrazionaltasuna, filosofía kontzeptuala , jarrera logiko arrazionalak ezin duena egin.